Oríxenes

La presencia humana más antigua detectada en Carreño pertenecía al Paleolíticu Cimeru y taba na Cueva Escura (Coyanca, Perlora), desafortunadamente yá destruyida. Los materiales nella atopaos pertenecíen a les cultures solutrense y magdaleniense. El Neolíticu ta llargamente representáu poles estructures megalítiques del Monte Areo, yá reseñaes nel sieglu XIX pol eruditu local Carlos González Posada. Escavaciones recién fechen esti conxuntu de monumentos funerarios en redol al 3000 a. C.

De la Edá del Bronce atoparon dos hachos, xuna procedente de Perlora y otra del castru de la Barrera, esti postreru de la cultura castreña. De la dómina romana nun cuntamos en Carreño con restos importantes, esceición fecha de l'Ayalga de Coyanca, afayáu en 1961 (siete monedes acuñaes ente los años 54 y 138), y la torre de Yabio, de dudosa arquitectura romana.

Edá Media

Na Edá Media el conceyu de Carreño perteneció a les tierres de Gauzón y dempués integróse na alfoz d'Avilés. Nun foi hasta el sieglu XIII cuando Carreño foi reconocíu como territoriu autónomu y dotáu d'una puebla, anque esa autonomía nun duró enforma. Carreño foi siempres de realengo, ensin dependencies de señoríos, y tuvo representáu nes Xuntes Xenerales del Principáu dende los sieglos XIV y XV.

Nos sieglos XV y XVI la villa de Candás yá tien un reconocíu tráficu portuariu y pesqueru. L'actividá pesquera ta documentada dende 1232, cuando se arrienda el puertu de Entrellusa (Perlora) a dellos pescadores dedicaos a la captura de la ballena. Restos interesantes d'esta dómina son les torres señoriales, como la de Priendes o el torruxón de Yabio.

Crecedera económica

Nos sieglos posteriores la villa de Candás sigue cola so especialización pesquera ya intensifíquense les relaciones comerciales marítimes. La pesca de la ballena ocupa a bona parte de los marineros candasinos, y n'una de les incursiones a los mares d'Irlanda tien llugar l'afayu del famosu Cristu de Candás.

Tres años de disputes, Carreño independizar d'Avilés y constitúyese en conceyu autónomu a fines del sieglu XVI. Nesos tiempos les Xuntes de Conceyu celebrábense alternativamente un añu en Quimarán y otru en Candás, anque la primer capital del conceyu tuvo en Sebades (Llorgozana ).

Nel sieglu XVIII siguen los arreglos y reconstrucciones del puertu, el de mayor tráficu de la mariña asturiana, y hai xuna gran actividá d'estelleros pa la construcción y arreglu de barcos. Fúndanse les confreríes de pescadores de La nuesa Señora del Carmen y de les Ánimes del Purgatoriu ya instálense los cañones nel puexu de San Antonio pa la defensa de la villa.

Edá Contemporanea

L'empiezu de la Edá Contemporanea vien marcáu pola invasión francesa y la Guerra de la Independencia. El 28 de mayu de 1808 el Conceyu declara la guerra a Francia y constitúi un batallón de voluntarios, el Reximientu d'Infantería Candás y Lluanco. La villa y el conceyu sufrieron la invasión del exércitu francés en trés ocasiones.

Nel sieglu XIX el conceyu se disgregó en trés conceyos, Candás, Quimarán y Tamón; la esperiencia duró solo dos años y en 1823 Carreño recuperó el so ámbitu territorial hestóricu. Son tamién d'esti sieglu los tarrecibles naufraxos sufiertos por marineros candasinos: el 24 de xineru de 1840, con 96 pescadores; el 14 de xineru de 1877, con 30; y el 21 d'avientu de 1891, con 11 sumíos na mar.

Sieglu XX

El sieglu XX trai xuna primer fase industrializadora: bodegues de salazones, fábriques d'escabeche, siete fábriques de conserva, minería del fierro, la fábrica de productos químicos d'Aboño y la llínea de ferrocarril hasta El Musel. La evolución social y cultural va pareya, cola estensión de la enseñanza y un tempranu movimientu asociativu.

Tres la Guerra Civil sigui la industrialización de la contorna, que provoca una crecedera demográfico y económico desconocíu hasta entós en Carreño. La crisis industrial de los años 80 y la reconversión empobinen dempués la economía del conceyu escontra el sector servicios, dientro del cual l'ociu y el turismu xueguen un importante papel.